Bij actinische keratosen zijn er plekjes waar de bovenste laag van de huid ter plekke (hoornlaag) dikker is waardoor de huid op die plekken ruwer aanvoelt. Door jarenlange blootstelling aan de zon zijn de huidcellen beschadigd waardoor ze niet normaal uit kunnen uitgroeien. De kleur varieert van huidkleurig tot lichtbruin. De plekjes ontstaan vooral op plekken die veel blootgesteld worden aan zonlicht, zoals het gelaat handruggen, onderarmen en de hoofdhuid. Hoe meer blootstelling aan de zon, hoe hoger het risico om actinische keratose te ontwikkelen. Mensen die in de tropen gewoond hebben, aan ‘zonnebank’ hebben gedaan, een licht huidtype hebben of medicijnen gebruiken die het immuunsysteem onderdrukken hebben dan ook een hoger risico op het ontwikkelen van actinische keratose.
Het is een veel voorkomend beeld en het aantal mensen met actinische keratose neemt toe met de leeftijd. Het komt voor bij 11-25% van de mensen boven de 40 jaar. In de leeftijdsgroep 60-69 jaar met een licht huidtype komt het bij 80% voor. Er bestaat een risico dat het uitgroeit tot een plaveiselcelcarcinoom.
Meestal kan de diagnose op het oog gesteld worden, maar indien er twijfel bestaat kan ervoor gekozen worden om een biopt te nemen.
Behandeling is noodzakelijk om te voorkomen dat het uitgroeit tot huidkanker.
Er zijn verschillende mogelijkheden:
- Cryotherapie: Indien er enkele dikke eeltvormige/verhoornde laesies zijn heeft cryotherapie de voorkeur. De plekjes worden dan 10-45 seconden bevroren met vloeibare stikstof (afhankelijk van de diepte en grootte van de laesie). Direct na het bevriezen worden de plekjes rood en kan er een blaar ontstaan. De plekken genezen doorgaans binnen 2 weken. Het bevriezen zelf kan wat prikkelend, pijnlijk en tintelend aanvoelen. Naderhand kan het een wat lichte plek op de huid achterlaten.
- Efudix: Dit is een celgroeiremmend middel. Dit is een goede optie bij zowel kleine als grotere plekken. De maximale afmeting van de huid die per keer met efudix behandeld mag worden is 500 cm2. De crème moet 2 keer per dag worden aangebracht op de plekken waarna de huid kapotgaat en er een oppervlakkige wond ontstaat. In totaal duurt de behandeling 3-4 weken. Daarna geneest de huid zonder littekenvorming. Omdat het een celgroei remmend middel is mag dit niet gebruikt worden tijdens de zwangerschap en moet contact met ogen en slijmvliezen vermeden worden. Dit is een goede, effectieve behandeling.
- Picato: Dit is een middel wat de stof ingenol-mebunaat bevat. Deze stof heeft een direct toxisch effect op de cellen en stimuleert een ontstekingsreactie waardoor de cellen die aangetast zijn door actinische keratose afsterven. Het moet ongeveer drie dagen lang dagelijks aangebracht worden op de aangedane plekken. Na het aanbrengen van de picato gel treedt er vaak een huidreactie op. De huid wordt dan rood, schilfert en er kunnen blaren, pustels, papels en korsten ontstaan. Na twee weken komt deze reactie vaak weer tot rust. Helaas is deze behandeling niet erg effectief.
- Imiquimod (Aldara): Dit is een crème die ook gebruikt wordt voor genitale wratten. Er moet drie keer per week gesmeerd worden gedurende 4 weken en soms is een tweede behandeling noodzakelijk! Het nadeel hiervan is dat het huidirritatie kan veroorzaken en bijwerkingen als spierpijn, griep, moeheid etc. Het is een crème waarbij het immuunsysteem van de patiënt wordt gestimuleerd en zo de afwijkende cellen opruimt.
- Foto dynamische therapie (PDT): Hierbij wordt aminolevulinezuur door middel van zichtbaar licht omgezet in protoporhyrine. Hierbij ontstaat in de kwaadaardige cellen geactiveerd zuurstof wat zorgt voor het ten gronde gaan van deze cellen. Dit is een effectieve behandeling, maar erg tijdrovend. De crème dient 3 uur op de huid te zitten, waarbij de crème afgeschermd dient te worden van licht (lampen, zonlicht etc.). Daarna moet de plek belicht worden, dit kan erg pijnlijk zijn!