In Nederland lijdt ongeveer 15 tot 30% van de mensen in meer of mindere mate aan constitutioneel eczeem. Daarmee staat de aandoening op de vierde plaats in de top 10 van chronische ziekten in Nederland. Bij kinderen is eczeem na astma zelfs de belangrijkste chronische aandoening.
Eczeem is een onderdeel van het atopisch syndroom. Het atopisch syndroom staat voor een verzameling aandoeningen waarbij onder andere eczeem hoort, maar ook astma en hooikoorts klachten. Aangezien het erfelijk is kan binnen een familie dus vaker bij meerdere personen eczeem, hooikoorts en/of astma voorkomen. Deze familie leden hebben dezelfde erfelijke aanleg. Eczeem is dus voor een groot deel erfelijk en NIET besmettelijk.
Mensen met constitutioneel eczeem hebben vaak een (over)gevoelige huid die, sneller dan een normale huid, op allerlei prikkels uit de omgeving reageert. Blootstelling aan dergelijke prikkels kan het eczeem verergeren. Bij een allergische aandoening reageert het lichaam op bepaalde stoffen, zogeheten allergenen, alsof het om gevaarlijke indringers gaat. Het lichaam vertoont er een overdreven afweerreactie op.
Eczeem is voor een groot deel erfelijk, daarnaast spelen omgevingsfactoren een rol. Verder kan een kind of volwassene óók een allergie hebben, die het eczeem verergert. De gemiddelde Nederlander heeft 3% kans op een voedselallergie. Bij ernstig eczeem wat niet naar verwachting reageert op therapie is er 30% kans op een voedselallergie.
Bij een voedselallergie verwachten we binnen enkele uren na blootstelling aan een voedingsmiddel klachten zoals; netelroos/galbulten of kriebel in keel/ dikke keel of misselijkheid/ diarree of astmatisch/snotterigheid. Mochten deze klachten zich voordoen dan kunnen we u verwijzen naar bijvoorbeeld een allergoloog of kinderarts voor aanvullend onderzoek.
Naast voedingsmiddelen allergieën bestaan er ook andere allergieën. Namelijk een contactallergie en een inhalatieallergie; Bij een contactallergie moet u denken aan een huidreactie die optreedt na blootstelling van de huid aan een bepaalde stof. Dit kunnen stoffen zijn die bijvoorbeeld voorkomen in crèmes of shampoo, maar ook schoenen. Bij een inhalatieallergie moet u denken aan klachten die ontstaan na in ademen van bijvoorbeeld grassen, boompollen en kattenschilfers. Dit geeft met name klachten zoals hooikoorts en astmatische klachten. Er wordt ook gezegd dat deze stoffen op de huid mogelijk verergering van het eczeem kunnen geven.
Naast de erfelijke factor kunnen de volgende beïnvloedende factoren tot verergering van het eczeem leiden, bv water en zeep drogen de huid uit, emotionele stress kan een eczeem verergeren.
Er bestaan verschillende soorten eczeem, duidend op atopisch eczeem. Ook wel constitutioneel eczeem genoemd. Dit is de meest voorkomende vorm van eczeem. Constitutioneel betekent dat het in de constitutie zit, een erfelijke aanleg is. Deze erfelijke aanleg kunnen we niet wegnemen, we kunnen het wel behandelen zodat de klachten minder worden of helemaal weg gaan.
De verschijnselen van eczeem kunnen heel verschillend zijn:
- droge huid
- schilferen
- roodheid
- zwelling
- arm aanvoelen
- vochtblaasjes
- vochtafscheiding (natten)
- wondjes
- krabsporen
- littekens
- vaak hevige jeuk
De eerste verschijnselen van constitutioneel eczeem kunnen al direct na de geboorte optreden, maar de aandoening kan op iedere leeftijd optreden. Eczeem kan gedurende een betrekkelijk korte periode klachten geven. Het kan ook het hele leven klachten blijven geven, waarbij nagenoeg klachtenvrije perioden afgewisseld worden met perioden waarin het eczeem sterk opspeelt. Voorheen werd gezegd dat 70% van de kinderen over het eczeem heen groeit. Uit recenter onderzoek blijkt dat op 22-jarige leeftijd 80% nog klachten heeft.
Eczeem kan grofweg in twee fasen worden onderverdeeld:
Acuut – Bij een acute eczeemaanval is de huid rood en gezwollen en voelt warm aan. De eczeem patiënt heeft het gevoel ‘in brand’ te staan. Op de huid verschijnen bobbeltjes en met vocht gevulde blaasjes. Sommige blaasjes gaan open en scheiden vocht af, het zogenoemde ‘natten’. Een acute aanval duurt meestal enkele dagen. Daarna drogen de blaasjes in tot korstjes, de huid wordt droger, gaat schilferen en wordt minder rood.
Chronisch – In een chronische fase van eczeem wordt de roodheid minder, de schilfering neemt toe en de huid is verdikt. De huidlijnen worden grover dan normaal. In de stugge en/of droge huid kunnen kloven ontstaan.
Bij eczeem zijn er twee onderliggende
problemen in de huid die klachten geven.
1. De barrière functie stoornis.
De gezonde huid is van buitenaf en van binnenuit slecht doordringbaar voor water. Je kunt wel zeggen dat hij van twee kanten bijna ‘waterproof’ is. Daardoor houdt het lichaam ook in een droge omgeving water vast. De cellen van de gezonde huid liggen stevig tegen elkaar aan en hebben een vettige waterafstotende laag. De barrière is prima, er komt niets in en er gaat niets uit de huid. Bij mensen met eczeem is de barrière niet op orde, de huid is te droog, de talgklieren scheiden minder talg af dan normaal en ze missen soms het eiwit filaggrine. Ze kunnen al met al moeilijk vocht vasthouden en de huid droogt uit/verdampt vocht. Deze droge huid is op zichzelf al een belangrijke oorzaak van jeuk. De droge huid is het beste te verhelpen met een zo neutraal mogelijke vette crème die elke dag gesmeerd moet worden.
2. De immunologische stoornis.
De huid bij eczeem raakt sneller geïrriteerd, rood en ontstoken. Om dit te behandelen hebben we hormoon crèmes/corticosteroïd crèmes om dit weer tot rust te brengen.
Behandeling
Niet medicamenteus:
- Advies om bij het baden alleen gebruik te maken van badolie
- Niet langer dan 10 minuten douchen en niet te heet
- Zo min mogelijk zeep gebruiken
- Neutrale zalven gebruiken om de huid minder droog te maken (bijv. vaseline-paraffine, koelzalf zonder rozenolie, vaselinecarbomeer). Het lichaam moet bij voorkeur direct ingesmeerd worden na het douchen.
Medicamenteuze maatregelen:
Topicale corticoidpreparaten zijn middelen van eerste keus. Hormoonzalven onderdrukken het onstekingsproces in de huid en daardoor de verschijnselen van eczeem. De roodheid en jeuk zal hierdoor verminderen. De hormoonzalven geven goede resultaten met weinig bijwerkingen. Bijwerkingen kunnen zijn dat de huid dunner wordt, er oppervlakkige bloedvaatjes en striae ontstaan. Om deze reden wordt er niet geadviseerd om het langdurig te gebruiken.
Er zijn vier verschillende klassen hormoonzalven (van zwak naar sterk):
Klasse 1: Hydrocortison (licht eczeem), mildste hormoonzalf.
Klasse 2: Triamcinolon, Locoid, Emovate, Locacorten
Klasse 3: Betnelan, Elocon, Celestoderm, Ibaril, Topicort, Cutivate, Diprosone
Klasse 4: Dermovate, Diprolene (ernstig eczeem)
Calcineurine remmers: Tacrolimus (Protopic) en pimecrolimus (Elidel). Deze hebben een remmend effect op de inflammatoire cytokinen. Deze middelen kunnen worden toegepast indien er onvoldoende effect wordt bereikt met de corticosteroiden en gecombineerd met de algemene maatregelen.
Bij ernstige jeuk kunnen antihistaminica middelen gegeven worden. Bij kinderen <1 jaar moet je hier terughoudend mee zijn gezien het risico op wiegendood.
Bij ernstig atopisch eczeem kan er bij ook nog gekozen worden voor ciclosporine indien er onvoldoende respons is op uitgebreide lokale therapie. Het is dan wel noodzakelijk om regelmatig lab waarden te controleren. Indien er verergering van eczeem is met tekenen van infectie (impetiginisatie) kan er gekozen worden voor orale antibiotica. De voorkeur gaat dan uit naar flucloxacilline of claritromycine.
Ook lichttherapie is een goede keus bij eczeem. Meer informatie over lichttherapie kunt u lezen onder de diagnose psoriasis.
Bij eczeem op de voeten en/of handen wordt er vaak gekozen voor een vitamine A-derivaat. Toctino is na lokale therapie de eerste keus systemische therapie bij handeczeem. Neotigason wordt vaak gegeven bij forse dikke eeltplaques onder de voeten.